Ana içeriğe geç

İklim ve sağlık

COP31; Antalya Sağlıkta Dayanıklılık Girişimi (AIR)

İklim değişikliği artık uzak geleceğe ait ya da yalnızca belirli bir sektörü ilgilendiren bir risk değildir. Hastalık örüntülerini değiştiren, sağlık sistemlerine yönelik talebi artıran ve temel hizmetlerin sunumunu giderek daha karmaşık hâle getiren, hızla gelişen sistemik bir insan sağlığı sorunudur.
21 Kasım 2026  |  Tek Sağlık Haber Ekibi  | 

Arka plan

1. Sistemik bir sağlık sorunu olarak iklim değişikliği

İklim değişikliği artık uzak geleceğe ait ya da yalnızca belirli bir sektörü ilgilendiren bir risk değildir. Hastalık örüntülerini değiştiren, sağlık sistemlerine yönelik talebi artıran ve temel hizmetlerin sunumunu giderek daha karmaşık hâle getiren, hızla gelişen sistemik bir insan sağlığı sorunudur. İklim değişikliğinin sağlığı çok yönlü biçimde etkilediğine ilişkin bilimsel kanıtlar arttıkça sağlık sistemlerinin daha uyarlanabilir ve duyarlı olması gerekir. Bu etkiler arasında sıcaklığa bağlı hastalıklar; solunum ve kalp-damar hastalıkları; vektörlerle bulaşan hastalıklar; ruh sağlığı üzerindeki etkiler; gıda ve su güvencesizliği ile aşırı hava olaylarının sağlık hizmetlerinde yol açtığı kesintiler bulunur.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), iklim değişikliğini insan sağlığı için temel bir tehdit olarak nitelendirmiş; dünya genelindeki sağlık sistemlerinin işleyişi ve dayanıklılığı üzerindeki giderek büyüyen etkisine dikkat çekmiştir. Bu bağlamda dayanıklılık; sağlık sistemlerinin iklim kaynaklı şokları ve uzun vadeli baskıları öngörme, karşılama, bunlara uyum sağlama ve dönüşme becerisini sürdürürken temel hizmetleri devam ettirmesi ve toplum sağlığını koruması anlamına gelir.

DSÖ, yalnızca yetersiz beslenme, sıtma, ishal hastalıkları ve sıcaklık stresine bağlı olarak iklim değişikliğinin 2030–2050 yılları arasında yılda yaklaşık 250 bin ek ölüme yol açabileceğini tahmin etmektedir. Özellikle kırılgan ve kaynakları kısıtlı ortamlardaki sağlık sistemleri hâlihazırda artan baskı altındadır. Hizmet sunumundaki kesintiler, sağlık iş gücüne yönelik talebin artması, altyapı hasarı ve iklimle bağlantılı risklerin yükselttiği maliyetler bu baskılara dahildir.

2. İklime dayanıklı sağlık sistemlerinde uygulama açığı

Son COP kararlarında ve iklim müzakerelerinde sağlığa giderek daha fazla yer verilse de bu siyasi ivmeyi uyarlanabilir ve iklime dayanıklı sağlık sistemleri için kapsamlı, uygulamaya dönük bir çerçeveye dönüştürmek üzere daha fazla çaba gereklidir. Mevcut girişimler önemli siyasi taahhütler, teknik rehberlik ve pilot programlar sunarak daha geniş kapsamlı ve sistemik uygulamalar için güçlü bir temel oluşturmuştur.

İklim ve sağlık stratejilerinin ulusal kaynak tahsisine, sağlık sektörü yatırımlarına ve daha geniş sağlık sistemi güçlendirme süreçlerine daha fazla entegre edilmesi için önemli bir fırsat bulunmaktadır. Pek çok ülkede uygulamalar ağırlıklı olarak münferit projeler ve donör finansmanlı programlarla sürdürülmektedir. Kurumlar ve sektörler arasındaki eşgüdümün güçlendirilmesi ve daha uzun vadeli, ulusal düzeyde sahiplenilen yaklaşımların desteklenmesi için alan vardır.

Diğer güçlükler arasında iklim ve sağlık finansmanının mevcudiyeti ve eşgüdümü; sağlık unsurlarının ulusal iklim politikalarına ve planlama süreçlerine entegre edilmesi; sağlık altyapısının iklim direnci; iş gücü ve kurumsal kapasite; iklim ve sağlık gözetim sistemlerinin, birlikte çalışabilir veri platformlarının ve yerel risk değerlendirmelerinin geliştirilmesi yer alır.

COP31 (Antalya, 9-20 Kasım 2026), iklim değişikliği ile sağlık arasındaki bağlantıların artan siyasi kabulünü ileriye taşıma ve eşgüdümlü, uygulama odaklı eylemleri hızlandırma fırsatı sunmaktadır. Türkiye’nin 2002’den bu yana gerçekleştirdiği sağlık reformları; krizlere ve halk sağlığı acil durumlarına hazırlığa verdiği önem; COVID-19 salgınına ve Kahramanmaraş depremlerine müdahale deneyimi; şehir hastaneleri aracılığıyla sağlık altyapısının sürdürdüğü modernizasyon ve kent-kır genelinde hakkaniyetli hizmet sunumunu desteklemeyi amaçlayan dijital sağlık altyapısının geliştirilmesi, bu gündemin ilerletilmesi için ilgili deneyimler sunmaktadır.

Avrupa, Asya ve Akdeniz Havzası’nın kesişiminde yer alan Türkiye; aşırı hava olayları, kuraklık, orman yangınları, seller, su kıtlığı ve iklime duyarlı halk sağlığı tehditleri dâhil çeşitli iklim risklerine açıktır. Bu koşullar, ülkenin sağlık sisteminin dayanıklılığını, uyum kabiliyetini ve hazırlık düzeyini sürekli güçlendirmenin önemini ortaya koymuştur.

Türkiye ayrıca afetlere hazırlık, acil sağlık hizmetlerinin eşgüdümü, sağlık sisteminin modernizasyonu, üretim ve lojistik, dijital sağlık ve sürdürülebilir altyapı konularında deneyim sahibidir. Bu deneyim bileşimi, Türkiye’yi farklı ortakları bir araya getirebilecek, bilgi ve iyi uygulama paylaşımını kolaylaştırabilecek ve Antalya Sağlıkta Dayanıklılık Girişimi aracılığıyla iklime dayanıklı sağlık sistemlerini geliştirmeye yönelik ortak çabalara katkı sunabilecek bir konuma taşımaktadır.

Amaç

Antalya Sağlıkta Dayanıklılık Girişimi (AIR), iklim değişikliğinin giderek büyüyen sağlık risklerine pratik bir yanıt olarak dinamik ve dayanıklı sağlık sistemlerini ilerletmeye odaklanmaktadır. Girişim, mevcut küresel iklim ve sağlık çalışmalarını temel alarak siyasi kabulü uygulamaya dönük rehberlik ve ülkelere destek faaliyetlerine dönüştürmeyi amaçlamaktadır.

AIR; sıcaklığa bağlı hastalıklar, solunum ve kalp-damar hastalıkları, vektörlerle bulaşan hastalıklar, ruh sağlığı üzerindeki etkiler, gıda ve su güvencesizliği ve aşırı hava olaylarının yol açtığı operasyonel kesintiler dâhil, iklim değişikliğinin sağlık sistemleri üzerindeki artan baskısına yanıt verir. Girişimin çıktısı, dinamik ve dayanıklı sağlık sistemleri için gönüllülük esasına dayalı bir Uygulama Çerçevesi olacaktır. Çerçeve, temel sağlık sistemi boyutlarında pratik, ölçülebilir ve uygulamaya dönük rehberlik sunmak üzere tasarlanmıştır ve DSÖ’nün İklime Dayanıklı ve Düşük Karbonlu Sağlık Sistemleri Oluşturma Operasyonel Çerçevesini de izlemektedir.

AIR, dinamik ve dayanıklı sağlık sistemlerine yönelik ortak bir çerçeve etrafında mevcut bilgi birikimini, ülke deneyimlerini, teknik uzmanlığı, finansmanı ve yenilikçi çözümleri bir araya getirerek bu çerçevenin uygulanmasını hızlandırmayı ve bu alandaki kapasite geliştirme çalışmalarını desteklemeyi amaçlamaktadır. Yeni bir rehberlik katmanı oluşturmak yerine mevcut birikimi bir araya getirecek ve onun üzerine inşa olacaktır. Uygulamada etkili olduğu kanıtlanan yaklaşımları belirleyecek, ülkeler ve ortaklar arasında karşılıklı öğrenmeyi kolaylaştıracaktır. Pratik deneyim ve teknik bilgiyi uygulama kapasitesi ve mevcut kaynaklarla buluşturarak taahhütten eyleme geçişi kısaltmayı; ülkelerin planlamadan uygulamaya, uygulamadan ölçek büyütmeye daha hızlı ilerlemesine yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Bu nedenle deneyim paylaşımı AIR’in temel işlevlerinden biri olacaktır. Girişim; ülkelerin ve ortakların iyi uygulamaları, çıkarılan dersleri, uygulama güçlüklerini ve pratik çözümleri paylaşmaları için yapılandırılmış bir alan sağlayacaktır. Yalnızca ne yapılması gerektiğine değil, ülkelerin ilgili önlemleri nasıl uyguladığına, nelerin işe yaradığına veya yaramadığına, uygulamayı hangi etkenlerin mümkün kıldığına ve hangi yaklaşımların başka ulusal bağlamlara uyarlanabileceğine özel önem verilecektir.

Girişimin ana hatları

1. Uygulama sütunları

AIR; Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), İklim ve Sağlıkta Dönüştürücü Eylem İttifakı (ATACH) ve iklim ile sağlık alanında çalışan diğer yerleşik girişimlerin çalışmalarının alternatifi ya da yerine geçen bir yapı değil, onları tamamlayan bir girişim olarak tasarlanmıştır. Bu çalışmalar kapsamında geliştirilmiş normatif rehberliği, teknik çerçeveleri, ülke destek mekanizmalarını ve bilgi paylaşım platformlarını temel alacaktır.

**1. Politika uyumu ve uygulama desteği** 

Dinamik ve dayanıklı sağlık sistemlerini tanımlamak üzere COP31 ile uyumlu küresel bir çerçeve veya yol haritası geliştirmek; ülkelerin iklim ve sağlık taahhütlerini ulusal planlama ve uygulama süreçlerine dönüştürmelerini desteklemek.

**2. İklim verileriyle şekillenen sağlık istihbaratı ve dijital yenilik** 

Hazırlığı, müdahaleyi ve dayanıklılığı güçlendirmek üzere entegre iklim ve sağlık bilgi sistemlerini, tahmine dayalı analizleri, erken uyarı sistemlerini, veriye dayalı karar alma süreçlerini ve dijital sağlık çözümlerini teşvik etmek.

**3. Kapasite ve uygulama desteği** 

İklim ve sağlık kaynaklarının harekete geçirilmesini, erişilebilirliğini ve etkili kullanımını desteklerken sağlık çalışanlarının, politika yapıcıların ve acil müdahale aktörlerinin teknik kapasitesini geliştirmek.

2. Yürütme

AIR kapsamında üretilen çıktılar ve çıkarılan dersler, girişimin pratik bulgularını daha geniş küresel iklim ve sağlık topluluğuna bağlayacak şekilde DSÖ ve ATACH’ın ilgili mekanizmaları ve kanalları aracılığıyla paylaşılacaktır. Böylece girişim, öğrenme sürelerini kısaltmaya, kanıtlanmış yaklaşımların farklı ülke koşullarına uyarlanmasını desteklemeye ve etkili çözümlerin benimsenmesini ve ölçeklendirilmesini hızlandırmaya yardımcı olarak mevcut mekanizmaları tamamlayacaktır. Yıl boyunca AIR kapsamında toplanan deneyim ve iyi uygulamaların, COP32’ye ve sonrasına uzanan küresel iklim ve sağlık gündemine somut katkı sunması amaçlanmaktadır.

**Politika uyumu ve uygulama desteği** 

Antalya Sağlıkta Dayanıklılık Girişimi, COP31 ile uyumlu Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri Uygulama Çerçevesi’nin geliştirilmesi ve hayata geçirilmesi etrafında yapılandırılacaktır. Çerçeve; uygulama, kaynaklar, teknoloji, kapasite geliştirme ve yönetişime odaklanarak mevcut iklim ve sağlık taahhütlerini ülkeler için pratik, ölçülebilir ve eyleme geçirilebilir bir rehberliğe dönüştürecektir.

**İklim verileriyle şekillenen sağlık istihbaratı ve dijital yenilik** 

Yapılandırılmış bir ülke katılımı süreciyle AIR; sağlık sistemlerinin iklim değişikliği karşısında nasıl daha dinamik ve dayanıklı olabileceğini gösteren politika, program, yenilik, finansman yaklaşımı ve uygulama çözümlerine ilişkin pratik deneyimleri ve iyi uygulamaları toplayacaktır.

**Kapasite ve uygulama desteği** 

Akranlar arası öğrenmenin kolaylaştırılmasına ve uygulama deneyimi olan ülkelerden elde edilen bulguların, çabalarını ilerletmek veya ölçeklendirmek isteyenlerin ihtiyaçlarıyla buluşturulmasına özel önem verilecektir. Amaç, iklim ve sağlık eylemi için tek bir model önermek değildir. Ülkelerin sağlık sistemleri, kurumsal düzenlemeleri, kaynakları, iklim riskleri ve kalkınma koşulları farklılık gösterir. Bu nedenle AIR, uygulamaların aynen tekrarlanması yerine öğrenmeyi ve uyarlamayı destekleyecektir. Pratik deneyimi daha erişilebilir kılarak ve benzer güçlüklerle karşılaşan ülkeleri bir araya getirerek tekrarları azaltmaya, öğrenme süresini kısaltmaya, etkili yaklaşımların benimsenmesini ve ölçeklendirilmesini hızlandırmaya yardımcı olacaktır.

Yönetişim yapısı ve ortaklar

AIR, COP31 bağlamında Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından UNFCCC Sekretaryası ile yakın iş birliği içinde başlatılacaktır. DSÖ/ATACH, girişimin operasyonel eşgüdümünü destekleyecek ve Tarafları deneyimlerini ortak bilgi havuzunda paylaşmaya teşvik edecektir. Ayrıca ATACH, toplanan bilgi ve deneyimin belgelenmesi, sentezlenmesi, sistematik hâle getirilmesi ve paylaşılması görevini üstlenecektir.

Girişimin geliştirilmesine, Küresel İklim Eylem Gündemi’ nin “Eksen 5: İnsani ve Sosyal Kalkınmanın Geliştirilmesi” başlığı altında çalışan paydaşlarla yapılan istişareler ve bilgi alışverişi yön vermiştir. Antalya Sağlıkta Dayanıklılık Girişimi, Küresel İklim Eylem Gündemi’ nin hedeflerini ilerletme çabalarını destekleyecektir.

Katılım

AIR; iklime dayanıklı, sürdürülebilir ve hakkaniyetli sağlık sistemlerine yönelik ortak bir vizyon etrafında hükümetleri, sağlık bakanlıklarını, halk sağlığı yetkililerini, COP31 ülke delegasyonlarını, Birleşmiş Milletler kuruluşlarını, finans kuruluşlarını, hükümetler arası kuruluşları, devlet dışı aktörleri ve akademiyi bir araya getirecektir.

Girişime katılmak isteyen Tarafların, AIR Görev Tanımı’ nın ekinde yer alan örnek şablonu kullanarak resmî e-posta adresleri üzerinden ATACH aracılığıyla başvuru iletmeleri rica olunur. Girişime desteklerini bildirmek isteyen ilgili paydaşlar aşağıdaki adresi kullanabilir.

Kaynakça

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, E-posta: disab.uk@saglik.gov.tr  

teksaglik.com web sitesi, sizlere daha iyi bir gezinme deneyimi sunmak için çerezler kullanmaktadır.

Bunlar arasında sitenin çalışması için gerekli olan temel çerezlerin yanı sıra, yalnızca anonim istatistiksel amaçlar, konfor ayarları veya kişiselleştirilmiş içerik göstermek için kullanılan diğer çerezler de bulunmaktadır. Hangi kategorilere izin vermek istediğinize kendiniz karar verebilirsiniz. Ayarlarınıza bağlı olarak, web sitesinin tüm işlevlerinin kullanılamayabileceğini lütfen unutmayın.

teksaglik.com web sitesi, sizlere daha iyi bir gezinme deneyimi sunmak için çerezler kullanmaktadır.

Bunlar arasında sitenin çalışması için gerekli olan temel çerezlerin yanı sıra, yalnızca anonim istatistiksel amaçlar, konfor ayarları veya kişiselleştirilmiş içerik göstermek için kullanılan diğer çerezler de bulunmaktadır. Hangi kategorilere izin vermek istediğinize kendiniz karar verebilirsiniz. Ayarlarınıza bağlı olarak, web sitesinin tüm işlevlerinin kullanılamayabileceğini lütfen unutmayın.

Tercihleriniz kaydedildi