COP31 açıklaması: Bu yılki BM İklim Zirvesinde risk altında olan ne?

Dünya, iklim değişikliğiyle mücadele etmek için her zamankinden daha fazla araca sahip, ancak milyonlarca insan bunlardan yararlanamıyor. Temiz enerji teknolojileri her zamankinden daha hızlı ilerlerken, COP31 Antalya'da ülkelerin karşı karşıya olduğu zorluk artık sadece çözümler bulmak değil, herkesin bunları karşılayabilmesini sağlamaktır. (© UNICEF-Sultan Mahmu, Bangladeş'in güneydoğusundaki Feni'de bir anne ve kızı sel sularında ilerliyor.)

Yıkıcı seller, ölümcül sıcak dalgaları ve uzun süren kuraklıklar, bilim insanlarının dünyanın Paris Anlaşması'nın 1,5°C'lik ısınma eşiğini aşma yolunda olduğunu doğruladığı 2026 yılının belirleyici özellikleri oldu .

Bu ortamda ve iklim etkilerini daha da yoğunlaştırması beklenen güçlü bir El Niño' nun etkisiyle, 190'dan fazla ülkenin temsilcileri, yıllık BM iklim konferansının sonuncusu olan COP31 için 9-20 Kasım 2026 tarihleri ​​arasında Türkiye'nin Antalya şehrinde bir araya gelecek.

Fosil yakıtlar küresel ısınmaya neden olan emisyonların ana kaynağı olmaya devam ederken, bunlardan uzaklaşmak için gereken teknolojiler olağanüstü bir hızla ilerliyor. Güneş enerjisi, elektrikli araçlar ve batarya depolama sistemleri giderek daha erişilebilir hale geliyor.

Ancak birçok ülke bunlardan faydalanmakta hâlâ zorlanıyor. Neden?

Zirve öncesinde, BM Haberleri , BM İklim Eylemi ve Adil Geçiş Özel Danışmanı Selwin Hart ile tehlikede olan konular, ilerlemeyi engelleyen unsurlar ve iklim diplomasisinin bir sonraki turunun gerçekçi olarak neler başarabileceği hakkında konuştu.

COP31 nedir ve neden önemlidir?

COP, Taraflar Konferansı anlamına gelir ve bu durumda, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne (UNFCCC) taraf olan ülkeleri kapsar. Bu yıllık toplantılar, hükümetlerin ilerlemeyi değerlendirmelerine ve hiçbir ülkenin tek başına çözemeyeceği bir zorluğun üstesinden nasıl gelineceği konusunda müzakere etmelerine olanak tanır.

Bu görüşmeler, ülkelerin küresel ısınmayı 2°C'nin oldukça altında tutmayı ve sanayi öncesi seviyelerin 1,5°C üzerinde sınırlandırma çabalarını sürdürmeyi taahhüt ettiği, dönüm noktası niteliğindeki 2015 Paris Anlaşması'nı ortaya çıkardı.

COP'lar artık hükümet müzakerelerinin çok ötesine uzanıyor. İşletmeler, bilim insanları, yerli halklar, gençler ve sivil toplum giderek daha fazla katılım gösteriyor ve bu da karşılaşılan zorluğun boyutunu yansıtıyor.

"İklim kriziyle mücadele etmenin herkesin el birliğiyle yapılmasını gerektirdiği artık açıkça kabul ediliyor," diye açıklıyor Sayın Hart.

Tuvalu Hükümeti Adalet, İletişim ve Dışişleri Bakanlığı Birleşmiş Milletler İklim Konferansı COP26 için önceden kaydedilmiş bir videoda, Tuvalulu siyasetçi Simon Kofe, iklim değişikliğinin ülkesini nasıl etkilediğini çarpıcı bir şekilde göstermek amacıyla dizine kadar suya girerek konuşma yaptı.

Bir COP (Toplumsal Program) aslında neler başarabilir?

Bir uzlaşma görüşmesi genellikle, bazen günler süren zorlu görüşmeler ve son dakika uzlaşmalarının ardından varılan anlaşmaya göre değerlendirilir. Ancak Sayın Hart, bunun hikayenin sadece bir kısmını anlattığını savunuyor.

Bu konferansların fark yaratabileceği üç yolu şöyle sıralıyor:

1. Müzakere yoluyla varılan anlaşmalar: Ülkeler iklim finansmanı, emisyon azaltımı ve uyum gibi konularda uzlaşma arayışındadır; ancak jeopolitik bölünmeler genellikle iddialı sonuçlara ulaşmayı zorlaştırmaktadır.

2. Eylem Gündemi: Hükümetler, kalkınma bankaları, işletmeler ve sivil toplum kuruluşları, yenilenebilir enerjinin genişletilmesinden ve elektrik şebekelerinin modernleştirilmesinden metan emisyonlarının azaltılmasına kadar pratik çözümler üzerinde birlikte çalışıyor.

3. Ulusal taahhütler: Ülkeler, iklim planları, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhütleri ve iklim fonlarına katkılar da dahil olmak üzere, kendi ülkelerindeki eylemleri duyurmak için COP'ları kullanırlar.

“Bazen, COP konferanslarının her zaman iklim krizini çözecek büyük bir anlaşmaya varacağı yönünde bir beklenti oluyor. Bu gerçekçi değil.”

Bu yıl Türkiye ev sahipliği yapacak ve başkanlık görevini üstlenecek, Avustralya ise Pasifik Ada ülkeleriyle yakın işbirliği içinde müzakereleri yürütecek.

Zirvede özellikle uygulama konusuna vurgu yapılıyor ve Türkiye temiz enerji, gıda güvenliği, dirençli şehirler, daha yeşil endüstriler, okyanuslar ve atık azaltma konularındaki girişimleri destekliyor .

İklim konusunda en üst düzey danışman, "Eylem Gündemi' nin adını Uygulama Gündemi olarak değiştirmek için kişisel bir kampanya yürütüyorum" diyerek, vaatlerin ötesine geçip pratik çözümlere odaklanmanın gerekliliğinin altını çiziyor.

Peki, Antalya'da masada neler var?

Diplomatik dilin ardında milyonlarca insanın hayatını etkileyebilecek kararlar yatıyor. Birçok önemli konu hâlâ çözüme kavuşturulmamış durumda:

İklim finansmanı:  Gelişmekte olan ülkeler, daha zengin ülkelerin Paris Anlaşması kapsamındaki mali yükümlülüklerini yerine getirmelerini isterken, finansman sorumlulukları, finansmana erişim ve küresel finansal akışların iklim eylemine nasıl yönlendirilebileceği konusunda anlaşmazlıklar devam etmektedir.

Adil geçiş: Ülkeler geçen yıl daha temiz ekonomilere geçişi destekleyecek bir mekanizma kurma konusunda anlaştılar, ancak bunun nasıl işleyeceği konusunda henüz karar vermediler.

Uyarlama: Müzakereciler ilerlemeyi ölçmeye devam ederken, gelişmekte olan ülkeler daha fazla mali destek için baskı yapacak.

Emisyonları azaltmak: Hükümetler, emisyonlarla mücadeleyi nasıl güçlendirecekleri ve mevcut taahhütleri nasıl yerine getirecekleri konusunda hâlâ bölünmüş durumda.

COP31 ayrıca, Paris Anlaşması'nın uzun vadeli hedeflerine yönelik kolektif ilerlemeyi değerlendirmek için kullanılan resmi süreci olan ikinci küresel durum değerlendirmesini de başlatacak.

Ama küresel ısınmaya karşı mücadeleyi zaten kaybetmedik mi?

Bilim insanları, dünyanın Paris Anlaşması'nın 1,5°C'lik ısınma eşiğini geçici olarak aşmak üzere olduğunu, bu duruma aşırı ısınma (overshoot) denildiğini uyarıyor. Ancak sıcaklıkların ne kadar yükseleceği ve ne kadar süreyle bu şekilde kalacağı, hükümetlerin, işletmelerin ve toplumların bugün yapacağı tercihlere bağlı.

Sayın Hart, "Aşırı emisyon, teslim olmak anlamına gelmez. Aşırı emisyon, çok daha büyük bir aciliyet duygusuna yol açmalıdır," diyerek emisyonların daha hızlı azaltılması ve savunmasız toplulukların korunmasına daha fazla yatırım yapılması çağrısında bulundu.

Uyarıya rağmen, iyimser olmak için nedenler görüyor.

“Bu korkunç aşırı tüketim durumunda iyi haber şu ki, dünya bu zorluğun üstesinden gelmek için hiç bu kadar iyi donanımlı olmamıştı,” diyor ve elektrikli araçların, güneş enerjisinin ve batarya depolama sistemlerinin hızla yaygınlaşmasına işaret ediyor.

Sadece on yıl önce, temiz enerjiye geçiş çok farklı görünüyordu. Teknolojik sınır olağanüstü bir hızla genişliyor.

• Elektrikli araçlar: On yıl önce, dünya çapında satılan her 100 yeni otomobilden yalnızca biri elektrikliydi. 2025'te bu oran dörtte bire yükseldi ve 2026'da bu payın yüzde 28'e ulaşması bekleniyor.
• Güneş enerjisi: Dünya, 2025 yılında 600 gigawatt'tan fazla güneş enerjisi kapasitesi ekleyerek, yeni yenilenebilir enerji kapasitesinin dörtte üçünden fazlasını oluşturdu.
• Pil depolama: Küresel pil depolama kapasitesi 2021 yılına göre 11 kat daha yüksek. Sadece 2025 yılında dünya 108 GW'lık bir kapasite ekledi; bu da bir önceki yıla göre %40 daha fazla. Bu sistemler, güneş panelleri ve rüzgâr türbinleri tarafından üretilen elektriğin depolanmasını ve daha sonra kullanılmasını sağlıyor.

© Adobe Stock/Rh2010, Elektrikli araçlar doğrudan egzoz kirliliğine neden olmaz, bu da yerel hava kalitesini iyileştirir.

Çözümler mevcutsa, bizi engelleyen nedir?

Temiz enerjiye yapılan yatırımlar hızla arttı, ancak faydaları eşit şekilde dağıtılmadı.

Dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yapan Çin dışındaki gelişmekte olan ekonomiler, 2025 yılında küresel temiz enerji yatırımlarının yalnızca yüzde 18'ini aldı.

Afrika bu zorluğu gözler önüne seriyor. Muazzam yenilenebilir enerji potansiyeline rağmen, kıta küresel yatırımların sadece küçük bir bölümünü çekiyor ve yaklaşık 600 milyon insan hala elektriğe erişimden yoksun.

Sayın Hart, sermaye yatırımının en büyük engellerden biri olduğunu söylüyor. Gelişmekte olan ülkelerde yenilenebilir enerji projelerinin finansmanı, teknoloji aynı olsa bile, daha zengin ülkelerdekine göre birkaç kat daha pahalıya mal olabiliyor.

"Dolayısıyla, Paris Anlaşması'nın ikinci on yılında görevimiz, bu ekonomilerde uygulama önündeki engelleri, daha hızlı harekete geçmenin önündeki engelleri kaldırmaktır" diye açıklıyor.

Zaten ağır borç yükleriyle boğuşan ülkeler için bu durum özellikle zorlayıcı olup, hükümetlerin sağlık, eğitim ve iklim koruma alanlarına yatırım yapma kaynaklarını sınırlı hale getirmektedir.

Sayın Hart "Borcu artırmayacak finansman çözümlerine ihtiyacımız var" diye vurguluyor.

COP31, iklim krizini iki haftada çözmeyecek. Ancak, halihazırda mevcut olan çözümler ile bunlara ihtiyaç duyan insanlar arasında duran bazı engellerin kaldırılmasına yardımcı olabilir.

Küresel ısınmanın sonuçlarıyla yaşayan milyonlarca insan için, zirve sona erdikten çok sonra bile önem taşıyacak olan şey budur.

COP31'deki son gelişmeleri yeni podcast'imiz  Talk & Action ve konferansa dair özel günlük yayınımız aracılığıyla takip edebilirsiniz.

Tek Sağlık Haber Ekibi

7 Kasım 2026