3 Kasım Dünya Tek Sağlık Günü

3 Kasım, yalnızca bir farkındalık günü değil; insan, hayvan, bitki ve ekosistem sağlığının ortak belirleyicilerini birlikte görme ve ortak eyleme geçme çağrısıdır. Uluslararası Tek Sağlık Derneği Yönetim Kurulu olarak bu günü, ülkemizde bilimsel temelli ve kalıcı bir Tek Sağlık işbirliğinin kurulması için bir başlangıç noktası olarak değerlendiriyoruz.

Tek Sağlık neyi anlatıyor?

Tek Sağlık; insanların, hayvanların, bitkilerin ve ekosistemlerin sağlığını birbirine bağlı kabul eden; sağlık risklerini farklı disiplinlerin ve sektörlerin birlikte değerlendirmesiyle önlemeyi ve yönetmeyi hedefleyen bütüncül bir yaklaşımdır. Hastalıklar, dirençli mikroorganizmalar, kirleticiler ve iklim kaynaklı riskler idari sınırları ve meslek alanlarını tanımaz. Bu nedenle insan sağlığı verisini hayvan sağlığı, gıda, bitki, su, toprak ve yaban hayatı gözlemleriyle ilişkilendirmek; erken uyarı, önleme ve müdahaleyi güçlendirir. 3 Kasım 2026 Dünya Tek Sağlık Günü her yıl bu ortak sorumluluğu görünür kılmaktadır. [1]

Tek Sağlık, yalnızca salgın olduğunda kurumları aynı masaya çağırmak değildir. Risklerin kaynağında azaltılması, düzenli bilgi paylaşımı, ortak planlama, toplumsal katılım ve sonuçların ölçülmesi de yaklaşımın parçasıdır. Önleme ve hazırlık, kriz anında müdahale kadar önemlidir.

Uluslararası Tek Sağlık Derneği ve önümüzdeki dönem

Tek Sağlık Web Sitesi’nde yayımlanan “Tek Sağlık Yaklaşımı” yazı dizisi ve ilgili çalışmalar, kavramın halk sağlığı, veteriner hekimlik, çevre, tarım ve gıda güvenliği, iklim, biyogüvenlik, sağlık diplomasisi ve yönetişim boyutlarını kamuoyuyla buluşturmaktadır. Bu birikim, ortak üretim ve paydaşlar arası süreklilik için sivil toplum çatısı ihtiyacını da ortaya koymuştur.

Uluslararası Tek Sağlık Derneği, 16 Ekim 2026’da Ankara’da kuruluş işlemlerini tamamlamıştır. Derneğin amacı; Tek Sağlık yaklaşımını ulusal ve uluslararası ölçekte geliştirmek, yaygınlaştırmak ve kurumsallaştırmaya katkı sunmaktır. Bilimsel araştırma ve politika önerileri, eğitim ve yetkinlik geliştirme, toplumsal farkındalık, kurumlar arası işbirliği ve uluslararası ağlarla ortak çalışma öncelikli faaliyet alanlarımızdır. Dernek; kamu kurumlarının görevini üstlenen bir yapı değil, bilimsel bilgi ile uygulama ve paydaşlar arasında kolaylaştırıcı bir köprü olmayı hedeflemektedir. [2]

İlk dönemde hedefimiz; güvenilir bilgi üretmek ve paylaşmak, farklı mesleklerden uzmanları buluşturmak, gençlerin ve yerel aktörlerin katılımını artırmak, eğitim ve araştırma ortaklıkları geliştirmek ve uygulanabilir politika seçeneklerini ilgili kurumlarla paylaşmaktır. Her çalışma şeffaflık, bilimsel bağımsızlık, etik, kapsayıcılık ve ölçülebilir toplumsal yarar ilkelerine dayanmalıdır.

Başlıca uygulama alanları

Tek Sağlık’ın uygulama alanları birbirini tamamlar. Öncelikli başlıklar şunlardır:

• Zoonotik ve yeni ortaya çıkan hastalıkların ortak sürveyansı, laboratuvar işbirliği, erken uyarı ve salgın hazırlığı.
• Antimikrobiyal direnç: insan ve hayvan sağlığında akılcı antimikrobiyal kullanımı, direnç izlemi, çevresel yayılımın azaltılması ve ortak eylem.
• Gıda güvenliği, beslenme, hayvan refahı, hayvan ve bitki sağlığı ile sürdürülebilir tarımsal üretim.
• İklim değişikliği ve sağlık: sıcaklık, kuraklık, sel, hava kirliliği, vektör dağılımı ve afetlerin sağlık etkilerinin birlikte izlenmesi.
• Su, toprak ve hava kalitesi; kimyasal kirleticiler, pestisitler, atıklar ve ekosistem sağlığının korunması.
• Biyoçeşitlilik, yaban hayatı ve insan-hayvan etkileşimi; arazi kullanımındaki değişim ve biyogüvenlik riskleri.
• Ortak veri altyapısı, disiplinler arası eğitim, risk iletişimi, toplum katılımı, araştırma ve kanıta dayalı politika geliştirme.

Dünyada ve Türkiye’de mevcut durum

Küresel ölçekte Tek Sağlık, Birleşmiş Milletler’in FAO, WHO, UNEP ve WOAH kuruluşlarının Dörtlü Ortaklığı ve 2022–2026 Ortak Eylem Planı ile kurumsal bir işbirliği çerçevesine kavuşmuştur. Ülkelerden beklenen, insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığını birlikte ele alan yönetişim, sürveyans, laboratuvar kapasitesi, işgücü ve toplum katılımını geliştirmeleridir. Bununla birlikte yaklaşımın uygulamaya dönüşmesi; sürdürülebilir kaynak, ortak veri standartları, kurumlar arası yetki ve sorumluluk açıklığı ve yerel kapasite gerektirir. [3]

Türkiye’de insan ve hayvan sağlığı, gıda güvenliği, çevre ve afet yönetimi alanlarında kurumlar, laboratuvarlar, üniversiteler ve meslek kuruluşları önemli birikime sahiptir. Zoonotik hastalıklar ve antimikrobiyal direnç başta olmak üzere çok sektörlü çalışmalar yürütülmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığının duyurduğu 8 Mayıs 2025 tarihli “Türkiye’de Tek Sağlık Yaklaşımının Güçlendirilmesi” çalıştayında ilgili bakanlık uzmanları, akademisyenler, WHO ve FAO temsilcileri; koordinasyon ve Tek Sağlık kurulu, laboratuvarlar, erken uyarı ve yanıt, insan kaynağı, iletişim ve toplum katılımını ele almıştır. Bu, kurumsal ilginin ve hazırlık çalışmalarının göstergesidir; tek başına ulusal mekanizmanın işler ve kalıcı biçimde kurulduğu anlamına gelmez. [4]

Kurumsal yapılanma ve ulusal koordinasyon

Kamuya açık kaynakların işaret ettiği tablo, Türkiye’de Tek Sağlık için tek ve sürekli çalışan ulusal koordinasyon yapısının henüz tamamlanmış bir uygulama olarak doğrulanamadığı; buna karşılık koordinasyonun güçlendirilmesine yönelik çalışma ve önerilerin bulunduğudur. Nitekim Tarım ve Orman Bakanlığının 2025 çalıştayı çok sektörlü koordinasyon ile Tek Sağlık kurulu çalışmalarının güçlendirilmesini gündeme almış; Tarım Orman Şûrası’na ilişkin yayımlanan öneriler de paydaşların katılımıyla Ulusal Tek Sağlık Koordinasyon Kurulu kurulmasını, politika ve mevzuat altyapısını ve eğitim programlarını önermiştir. Bu nedenle mevcut aşamayı “kurumsal hazırlık ve işbirliği arayışı; ulusal ölçekte kalıcı koordinasyonun tamamlanması ihtiyacı” olarak tanımlamak daha isabetlidir. [4,5]

Bir sonraki adım; yetkili kamu kurumlarının eşgüdümünde, ilgili bakanlıklar ve yerel yönetimler yanında üniversiteler, meslek örgütleri, sivil toplum ve toplum temsilcilerini içeren resmî bir ulusal koordinasyon mekanizması kurmaktır. Bu mekanizmanın açık görev tanımı, düzenli toplantı ve raporlama takvimi, ortak risk öncelikleri, veri paylaşım ve gizlilik kuralları, acil durum işleyişi, bütçe ve sorumlu kurumları belirlenmelidir. İlk ortak eylem planı; ölçülebilir hedefler, başlangıç göstergeleri, sorumlu birimler ve yıllık kamuya açık ilerleme raporları içermelidir. Derneğimiz bu sürece bilimsel katkı, paydaş buluşturma ve toplumsal iletişim yoluyla destek vermeye hazırdır.

Dünya Tek Sağlık Günü’nde Türkiye kamuoyuna çağrımız

Kamu kurumlarını, üniversiteleri, meslek kuruluşlarını, yerel yönetimleri, özel sektörü, sivil toplumu, medya kuruluşlarını ve yurttaşları Tek Sağlık’ı ortak bir çalışma biçimine dönüştürmeye çağırıyoruz. Ulusal koordinasyon için takvimi ve sorumluları belirlenmiş bir yol haritası açıklanmalı; zoonozlar ve antimikrobiyal direnç başta olmak üzere öncelikli risklerde ortak izlem ve veri paylaşımı güçlendirilmeli; laboratuvar, erken uyarı, araştırma ve eğitim kapasitesine yatırım yapılmalıdır. Sağlıklı gıda, temiz su ve hava, dirençli ekosistemler ve hayvan refahı sağlık politikalarının ayrılmaz parçaları olarak ele alınmalıdır.

Tek Sağlık, yalnızca uzmanların değil, hepimizin ortak sorumluluğudur. Bilimsel kanıta dayalı kararlar, açık iletişim ve sektörler arası güvenle; riskleri ortaya çıktıktan sonra yönetmekle kalmayıp oluşmadan önce azaltabiliriz. 3 Kasım Dünya Tek Sağlık Günü’nde çağrımız nettir: birlikte izleyelim, birlikte öğrenelim, birlikte karar verelim ve birlikte uygulayalım.

Uluslararası Tek Sağlık Derneği Yönetim Kurulu

Tek Sağlık Haber Ekibi

3 Kasım 2026